Leirdalsboki

Framsida 1001-1800 1801-1900 1901-1950 1951-2000 2001-2050 Ymist


1001–1800

1101  1201  1301  1401  1501  1601  1701



Leirdalen



I byrjingi.

Noreg elder Norìg tyder trulega landet med dei smale fjordarne, dei tronge vikerne, ikkje landet mot nord elder nordvegen, som mange trur.

For vel 11.000 år sidan var heile landet dekka av eit tjukt islag. Men so byrja isen at tina, og dyr, og etter kvart ogso folk, fylgde etter iskanten der han trekte seg attende.

For ca. 9.500 år sidan byrja breden at trekka seg attende frå Gaupne og uppyver mot Joste­dalen. Fjorden fylgde då etter fram til Alsmo, men etter kvart som grunnen heva seg, trekte han seg heimyver att til Gaupne. Breden vart so heilt vekke for ca. 8.000 år sidan, og i nokre tusund år framyver var klimaet mildare enn i dag.

For ca. 6.000 år sidan vart klimaet kjølegare, og etter vel tusund år byrja breden at forma seg på ny.

Etter nokre tusund år hadde han so nådd den storleiken han hev i dag.

Det tidlegaste ein kjenner til av busetjing i Leirdalen, er frå byrjingi av 1600-talet. Leirdalen vart då kalla audegard, so ein må gå ut frå at dette var ein nedlagd gard der gardsdrifti no vart teki upp att. Dalen hadde då trulega lege aude sidan Svartedauden, i 2–300 år. Kanskje strauk alle med under pesten, eller dei som yverlevde tok yver ledige gardar nærare sjøen. Slik som jostedølerne gjorde. For etter Svartedauden låg mange fine bruk i Luster, Gaupne og på Hafslo og andre meir sentrale stader folketome, og det var jo berre naturleg at dei som yverlevde pesten i dei uvegsame dalarne Leirdalen og Jostedalen flytte dit.

Det er ikkje godt at vita kor langt attende i tidi det hev vore busetnad i Leirdalen. Men ettersom dalen er flat og fin, og svært triveleg at bu i, trass i at han var noko avsides, so kann det ha vore ganske lenge.

Kvar kom dei so frå, dei fyrste som slo seg ned her? Det blir sagt at det var fredlause frå Røneid som slo seg ned på Fjellstølen. Kanskje er det noko i det, det vart funne restar av gamle tufter der fyrr dyrkingi. Dei tufterne er nok ogso etter seinare stølsdrift, og nokre er fortsatt synlege. Uansett er det nokso truleg at fyrste busetjingi var på Fjellstølen, då det der var meir åtkjømeleg frå sjøsida. Etter kvart hev dei vel fenge upp ei bru, og funne ut at hitsida var romslegare og meir grøderik, og med meir sol. Bortsida hev so vorte støl.

Men kva med namnet; Fjellstølen? For Leirdølerne var det jo slett ikkje til fjells. Men det vilde det vore for dei som budde nedmed sjøen.

Den fyrste garden på hitsida vart nok rydda omtrent der Andersgarden no ligg. Og det kann ha vore for so lenge som tusund år sidan. Etter kvart hev det sannsynlegvis vorte ein eller tvo gardar til, slik at det då Svartedauden kom var tvo–tri gardsbruk i Leirdalen. Anders­garden og Pergarden i felles tun, og Erik-Larsgarden.

Dei som slo seg ned her, valde ein fin dal at bu i. Med låge fjell mot sud vart det bra med sol; det var berre midvetters soli vart vekke ei stund. Men heilt vekke var ho ikkje då helder, for ho kasta eit vent skin ned på dalen frå dei bratte fjellsiderne på nordsida. Og dyrkingi gjekk vel bra greidt, flatt som det var dei fleste stadar. Men kanskje var dyrkingi endå lettare i halvbratta, for då var det enklare at trilla vekk steinarne. Frammi Tunsbergdalen låg eit fint fiskevatn, og det var godt med skog. Ikkje var det vassmangel, og ikkje skredfåre. Og vilde ein hava is til at kjøla maten med, var vel det òg råd at fenga tak i (men um nokon nytta seg av det er uvisst).


Island I år 874 vart Island busett av nordmenner, og svært mange av deim må ha kome frå Indre Sogn, avdi: Den dag i dag hev mange av ordi heilt same uttalen båe stadar. Det kann vera so mykje som heile setningar der det er uråd å høyra um det er ein islending eller indresogning som pratar.
   Eller: Kanskje alle på Vestlandet snakka nokso likt den gongen, og at det er me indre­sogningarne som hev endra talespråket vårt minst etter at det gamalnorske skriftspråket gjekk ut or bruk?

Vinland I år 1000 var islendingen Leiv Eiriksson den fyrste europear til å gå i land på amerikansk jord, kalla Vinland (dei fann vinbær der). Lands­mannen Bjarne Herjulvsson hadde oppdaga kontinentet om hausten året fyrr som fyrste europear, etter å ha kome ut av kurs i skodda på veg mot Grønland. Men det kann ogso vera at dette skjedde so tidleg som i år 986.
   Der vart busetnad i nokre år, men konfliktar med ur­innvånarane (kalla skrælingar og vill­menner: dei nytta skinn­båtar og budde i holor og jordhaugar) og den fæla ufjelge framferdi åt Frøydis, Leiv si syster, gjorde slutt på det. Deretter vart det berre snøgge turar for å sanka timber og vinved og mòsur-tre.
   Men, det kann vera at fyrste europearen som gjekk i land i Amerika var islendingen Are Maardsson so tidleg som år 893, og landet vart då kalla Kvitmannaland, og ogso «Irland hitt mikla», då kaupmenner frå Irland fór til landet. Ein islendig, Bjørn Breidvikingakappe, reiste so langt sud som til Florida eller Georgia, og budde der millom dei innfødde i 30 år.

1001


SPRÅKET VAR Gamalnorsk, eller Norrønt. Ein reknar at det var i bruk i åri 700 — 1350. Det var eit mykje meir avansert og presist språk enn dagens Nynorsk, og det er eit stort tap for oss at det er vekke.
   Me kann nemna ordet hei! I dag segjer me hei! til alle me treffer, men ikkje slik i gamall tid. Dei sa nesten det same; nemleg heil! Men: Då sagde ein heill! når ein trefte éin mann, og heilir! når ein trefte fleire menner. Heil! når ein trefte éi dame, og heilar! når ein trefte fleire. Trefte ein ei gruppe av båe kyn, sagde ein heil!
   Og til dømes ordet tak: No segjer og skriv me tak um både det å taka eit godt tak i eit handtak og um det me hev uppå huset. Fyrr vart det å taka eit godt tak sagt og skrivi på same måte, men: Det som var uppå huset heitte þak, og byrjingi av ordet hadde uttale på same måte som byrjingi av the på engelsk.
   Det ser ut til at og nei vart lite brukt, ein svara helder med å taka upp att spyrsmålet be­kreftande eller ikkje bekreftande.
   Det me kann leggja mest merke til er at ordi ikkje var i ei viss rekkefylgje, slik dei vanlegvis må vera på Nynorsk; meiningi gjekk klårt fram likevel. Når me på Nynorsk skriv Per sler Kari og Kari sler Per, hev desse tvo setningarne ulik meining. Men skrive på Gamalnorsk kann båe setningarne bety at det er Per som sler Kari, eller båe kann bety at det er Kari som sler Per. Men — sjølv um setningarne Per sler Kari og Kari sler Per (helder Sler Per Kari og Sler Kari Per) båe t.d. var skrivne slik at det er Kari som sler Per, er dei likevel ikkje like. I fyrste setningen er det Per Kari sler, ikkje Ola eller Jens. I andre setningen er det Kari som sler Per, ikkje Helga eller Olga. Det same gjeld setningarne som stend i klammor, men her er det ordet Sler som skal vektleggjast mest. Slik sér me at dette var eit svært avansert språk.
   Og slik var bokstavarne dei brukte på dette bel:

a á b c d ð e é ę f g h i í j k l m n o ó p q r s t þ u ú v x y ý z æ ø ö ǫ œ av

A Á B C D Ð E É Ę F G H I Í J K L M N O Ó P Q R S T Þ U Ú V X Y Ý Z Æ Ø Ö Ǫ Œ AV


Gardane Leirmo, Alsmo og Leirdalen har nok kome i bruk på dette bel. Gardane har sannsynlegvis vorte skilde ut frå Røneid.

Arne Kvitrud: Luster i Mellomalderen. 

1028


Gulating vedtok å gå yver til ein religion frå midtausten: Kristendomen. Han vart innført med vald, tortur og drap. Vilde ein ikkje bli kristen, fekk ein valet millom å bli halshoggen eller få augerne stokne ut. Ein vart tvangskristna.
        Hovet i Gaupne vart sannsynlegvis bygd um til kyrkje.
        Og no vart det innført noko nytt i Norig: Synd. Alle var i utgangspunktet syndige, ogso dei nyfødde (hev du høyrt so gale!). Men — so snart dei vart døypte (kristna), fekk dei koma til Himmelen.
        Var du derimot ikkje kristen, kom du til Helvite (det kann vel liknast attåt dagens Syden; iallefall skulde det vera dugeleg heitt der):

For slike er Helvete med alle dets djevler til, der er skrik og gråt, sult og tørst og fortærende ild, syv ganger varmere enn den heteste ild en kan tenne i denne verden. Der er evig mørke uten lys, alderdom uten ungdom. Og selv om det på hvert menneske satt hundre hoder, og hvert hode hadde hundre tunger, som alle var av jern, og som alle talte fra jordens opphav inntil verdens ende, så kunne de likevel ikke skildre alt det vonde som Helvete rommer. — Moralpreken IV.

Prestarne byrja etter kvart å gå i fotside svarte kjolar, men trass i det var det berre menner som kunde gjera dette arbeidet:

34. Liksom i alle kyrkjelydarne hjå dei heilage, so skal kvinnorne dykkar tegja i kyrkjesamlingarne; for dei hev ikkje lov til å tala, men må vera undergjevne, so som og lovi segjer.
35. Men vil dei læra noko, so lyt dei spyrja sine eigne menner heime; for det er usømelegt for ei kvinna å tala i kyrkjesamling.
— Paulus' fyrste brev til korintarane, 14. kapitlet.


Og — so kann det jo her høva å taka med Faðir várr:

Faðir várr sá ert á Himnum,
helgist nafn þitt,
til komi ríki þitt,
verði vili þinn svá sem á himni, svá ok á jǫrðu,
brauð várt hversdagligt gef þú oss í dag,
fyrirgef þú oss sakir várar, svá sem ok vér fyrirgefum skuldurum várum,
ok eigi leiðir þú oss í freistni,
heldr leys þú oss frá illu!


1200

I Leirdalen finn me stadnamnet Øystølsmyri og i Tunsbergsdalen: Øystølsbakken. Desse namni viser til stølar som vart aude etter 1350.
   Uti Hola finn me namnet Holeøygarden. Namnet på garden har truleg vore Hole. Nedanfor Hauglund finn me namnet Øygardsmyrene og frammi Tunsbergdalen Holegrandane. Desse kan ha tilhøyrt garden.

Arne Kvitrud: Luster i Mellomalderen. 

1349

Svartedauden


No kom Svartedauden, og det var pest med jamne millomrom fram til ut på 1600-talet, i alt minst seks og tjuge epedemiar. Namnet på Svartedauden i Sogn var truleg Man daudan.
   Det var på dette bel rundt 500 000 ibuarar i Norig.























  Bilete: Theodor Kittelsen

   Fleire av gardane var aude som: Leirdal, Vigdal, Alsmo, Leirmo.

Arne Kvitrud: Luster i Mellomalderen. 

1380

Norig (med Island, Grønland, Shetlandsøyarne, Orkenøyarne og Færøyarne) gjekk i personalunion med Danmark. Og dette vart starten på slutten for det norske skriftspråket, som fyrr denne tid var «rikt og reint og stødt i ordlaget» (Ivar Aasen). For etter kvart vart det norske språket bytt ut med reint dansk, og slik er det i stor mun enno (Bokmål og Riksmål). Rettnok nyttar ein del Nynorsk, men dette er heldr ikkje nokot godt språk, då det vel må seiast å vera eit avkjøme av Gamalnorsk og Dansk.
   Dei einaste som prøver halda det gjæve gamle norske skriftspråket i hevd her i Norig er oss som skriv Høgnorsk, men me er ikkje mange. (Me kann bli fleire — meld deg gjerne inn i Høgnorskringen!)
   Forøvreg ei STOR takk til våre kjære grannar i vest som trufast hev halde på det gamle språket!

1400

Det vart no heilt slutt på dei norske og islandske busetjingarne på Grønland (som til no hadde vart i over 400 år) etter Svartedaudens(?) og Inuitternas herjingar.

1492

Columbus (Christoforo Colombo) fann Amerika, som fyrste Sud-Europear. Rettnok trudde han at han var komen til India, og kalla difor folki der indianarar.
   Dei innfødde hadde mange stader segner um menner som var komne austantil i gamall tid, og desse mennerne hadde lært deim upp i mange nyttige ting.
   Kontinentet vart uppkalla etter Amerigo Vespucci som var ein tur til Brasil i år 1500.

1520

På grunn av alle pestarne var Norig no vorte nokso tunnfolka, det var ikkje att meir enn rundt 200 000 ibuarar. MEN — kor gale det enn var: det er desse folki me ættar frå, desse sterkaste, og det hev gjort oss til eit robust folkeslag. I harde tider er det som kjent dei mest hardføre som yverlever.

1522

Bygdene Fortunsdalen, Mørkridsdalen, Dalsdalen, Engjadalen, Vigdalen, Jostedalen, Leirdalen, Mollands­morki og Veitastrond låg aude så seint som i 1522 som fylgje av pesten eit par hundreår tidlegare.

NRK Fylkesleksikon. 

1537

På denne tidi vart det fyrste sagbruket i Norig uppsett. Etter kvart vart det utskipa skoren trelast til Holland.

1563

No braut det ut ein øgjeleg ufred som skulde vara i sjau år. Svensken tok Herjedalen og Jamteland.
   Etter denne tid vart det eit grysjeleg hat millom nordmannen og svensken.

1600

Leirdalen vart på dette bel rekna som ein del av Fylke (Hafslo).

1603

Gardar som låg aude var mellom anna Alsmo, Leirmo, Leirdalen.

Arne Kvitrud: Luster i Mellomalderen. 

1605

Dette året vart det busetnad att i Leirdalen. Det vart rydda tvo bruk (som no heiter Andersgarden og Pergarden), og husi låg i ei klynge i området der eldstehuset i Andersgarden står. Me sér at dalen ligg under Hafslo prestegjeld og Joranger sokn, og vegsambandet var nok over fjellet millom Leirdalen og Joranger. Det var nok ingen vegar ned til og langsetter Jostedalselvi. Jostedølerne og vigdølerne hadde vegen sin ned Dalsdalen, so difor hadde nok dei inkje eller lite kontakt med leirdølerne.

1611

Danmark-Norig gjekk til krig mot Sverik (Kalmarkrigen), og mange sogningar måtte taka deil. Men dei var ikkje særleg motiverte, for å segja det mildt, so mange stakk frå heile greia. Det hadde seg slik at i tidlegare tider hadde dei trent på kriging både smågut og ungdom, og var lette og leduge, men ikkje no. No var dei tungføtte og stive, og var ikkje stort tess.
   Årsaki til krigen var strid um kontrollen yver Nord-Norig og handelen i Øystresjøen.

1613

Krigen mot Sverik enda: svenskarne måtte gjeva seg og betala erstatning til Danmark-Norig. Grensa vart ikkje endra.

1645

I «Koppskatt for Indre Sogn 1645» kann me lesa:

Prestegjeld Sokn Gard Namn Andre
Haffsloe Joranger Lehrdall Asbiørnn quinde
Haffsloe Joranger Lehrdall Joenn quinde
Haffsloe Joranger Lehrdall Elluff quinde

1647

Gamlekyrkja i Gaupne vart sannsynlegvis bygd dette året.

I Skattematrikkelen 1647 kann me lesa:

Asbiøren Lehrdall ½ løb smør. Giffuet
Manuell Rønne eiger och bøgger.
½ dr.
Eiluff ibd. ½ løb smør. Giffuet
Manuell Rønne eiger och bøgger alt.
½ dr.
Joen Lehrdall ½ løb smør. Giffuet
Manuell Rønne eiger och bøgger alt.
½ dr.

1650

Post:
Postvæsen istandbragtes i Norge ved en forordning af 9de August 1650, og der blev beskikket “postbønder”.
   Dette var kjekt arbeid, som gav høg status, og dei slapp ogso militærteneste.

1660

Det vart bygd ny kyrkje i Jostedalen, då den gamle [stavkyrkja] frå kring år 1200 var vorti for skrøpeleg. Kyrkja stend på det som må vera ein gravhaug.

1674

Det måtte stort mannskap til når fintfolk skulde yver fjellet, kann me lesa i V. Braens reise i Norge:

19 Januar.   Om morgenen ginge vi til fjells, og lode hans excel. hr. vicekansler, mons. Eilers, Jacob og jeg trække os over Fillefjell paa kjelke, og var der aatte bønder for hver.   Bagagen blev baaren og trukket af nogle og 40 bønder.

1682

Tårnet på kyrkja i Jostedalen bles ned, av vinden frå ei snøskrede.

1708

Det var dette og påfygjande år hungersnaud i Norig, grunna blokade.

1736

Frå og med dette året vart alle tvinga til å konfirmera seg.

1739

Det vart vedteke at det skulde skipast skular yver heile landet, men det tok ein ti års tid fyrr alle var på plass.

1740

Det var dette og dei tvo påfylgjande år hungersnaud i Norig, grunna u-år.

1743

Dåverande prest gav nokre døme på ord som var i bruk i Gaupne, og dermed sikkert ogso i Leirdalen:

Attegløyme:   Gjenta som ikkje kann bliva gift.
Dragelreen:   Magasjau.
Daasi:   Skjørt.
Fyrke:   Gjenta.
Fysemæte:    Lystemat.
Haarkall:   Mann som hev vore utru i ekteskapet.
Josveva:   Sengekamerat.
Kjørgang:   Kolikk.
Schufaati:   Hoser og sko.
Øllqveise:   Ølsykje.
Aabryr:   Ektefolks mistanke til kvarandre.

Arne Kvitrud: Luster i Mellomalderen. 

1748

Ein storflaum gjorde at Jostedalselvi endra laup gjennom Gaupne, truleg dette året. Det gjekk hardt ut yver Røneid og Kalhagen.
   Dette var ikkje fyrste gongen, heile den flate delen av Gaupne er bygd upp av elvi. (Og ein gong langt inn i framtidi vil ein vel kunna gå turrskodd til Marifjøra utan å bruka vegjen.)

I ei avtaksforretning på garden Rønneid i Luster den 14. oktober 1748 er tilført rettsprotokollen: «....paa den østre siide af Rønne Rinder een stoer bred Elv Jøstedals Elven Kaldet der har sit udspring af den udi Jøstedahls Præstegield beliggende stoere Sne bræde hvilken Elv har tiid effter anden saaledes gravet sig ned under gaarden Rønnes agre og Enge at deraf een stoer Deel er in toto Ruineret saa at hvor gaardens Baad Nøster, een Husmands Pladses Huuser, tilforn stoede og gaardens bæste agre og hiemEnge laae, der Rinder nu same brede Elv der har taget et andet løb end den før havde, ja Elven har iligemaade udtaget een hæste Hage som har indtil udtagelsen skedde tilhørt Rønnei.»

T. O. Eide: Breden og bygda. 

1750


JUSTEDALENS KORTELIGE BESKRIVELSE — ANNO 1750

Mathias Foss, som var prest i Jostedalen frå 1742 til 1792, skreiv i sin «JUSTEDALENS KORTELIGE BESKRIVELSE — ANNO 1750» um vegen til Jostedalen:

. . . Veien til denne Dal løber fra Søekanten på Tvende Steder, begge til Lands: den ene fra Lysters Hovedkirke, den anden fra Goupne Annex under Lysters Præstegield, saa at, paa hvilken af disse Kanter man vil, kan man reise til denne Dal, dog maa man først passere Lysters Præstegield een god Miil og tre Fjerdinger igiennom, førende man kommer til dens Grændser, og det saaledes:
   Fra Lysters Hovedsogn til en Gaard, hedder Kilen, er een Miil ganske slet og jevn Vei, fra Kilen maa man fare over et maadeligt Field, kaldet Stor–hougen, som er tre Fjerdinger langt, hvorovenpaa boe tvende Jordmænd under Lysters Gield beliggende paa tvende separate Gaarder, paa en Distance af ¼ Miils Længde imellem hver, hvoraf den første kaldes Øvre-Vigedalen, den anden Nedre-Vigedalen, fra hvilken sidste falder Veien ned ad til Justedalen, og strax, hvor denne sidste Gaard under Lyster slutter med sine Lodter og Lunder (d.e. Skov og Mark), begynder Justedalens Grændser, næmlig ved dette Steds Indvaanere, hvad heller de reise til eller fra Lyster, hvile seg gierne, før de sætte over dette Field eller naar de kommer derfra, eftersom der er en liden beleilig Plads eller Flek baade for deres Heste at bede og sig selv at recreere, thi har Naturen saaledes dannet det, at der er som en hvælvet Muur under Fieldet paa det Sted med Rindendes Vand, at de baade der kan søge Ly mod Uveir og forfriske sig,
som de og gierne pleie at spise der af den Mad, de på Veien tage med i deres Skræpper, før de reise længere. Og er det venteligt, at dette Sted af den Hvile, Folk tager sig der, haver sit Navn Størkhellen. Men er at mærke, at man ei kan reise denne Vei især med Heste, uden fra imod st. Hansdag til imod Mortensdag, for­medelst det haarde Weir, der falder paa dette Field med Snee og Drev i en oveflødig Mængde, dog naar man desformedelst kan komme til at fare den, er den baade den bedste og mageligste Vei til Søen, ligesom man og langt snarere og uden Fare kan reise den fremfor den anden Vei, som løber til Goupnen.
   Denne anden Vei fares fra Goupne Annex saaledes: Fra Gaarden Rønne, hvortil man lægger i Land, og til gaarden Leiremo er en god og slet Miil. Derfra til Gaarden Alsmo er en halv Miil meget tung, besværlig og farlig over en stor Aas, hvorhos Justedalens Grænder tage sin Begyndelse, nemlig ved en liden slet Flek kaldet Hellemo—Øjene. Der tage dette Steds Oppsiddere sig ligeledes, som ved Størkhelleren, Hvile, før de reise ind i Prestegieldet eller derfra til Søen, eftersom der findes Græsgang baade for deres Heste og Kreaturer, de nedføre til Søen at sælge.
   Og fares denne Vei jevnlig baade Vinter og Sommer, men er bedst om Vinteren, naar Isene ligge, da man farer Elvene.

— Han skreiv ogso um korleis jostedølerne delte upp dagen sin, og leirdølerne hadde sikkert omlag same vanarne:

. . . Til deres Dagsarbeide, især om Sommeren, at fortsætte, inddele de Dagen i adskillige Tider. Den første Tid, fra Klokken ongefær 4 om morgenen til Klokken imod 7, kald de Ottemaal, da de begive sig fra Arbeide til at spise, hvilken Spisetid de kalde Biskebeel. Derefter arbeide de til Klokken 11, da de spise anden Gang, hvilken Tid kaldes Douremaal. Hvorefter de lægge sig til Hvile til Middagstid, derefter for—føie sig til deres Arbeide til imod Kl. 4 eftermiddag, da de tredie Gang spise, og kaldes den Tid Noensbeel, hvorefter de atter arbeide til silde paa Aftenen, de begive sig fra Arbeide, hvilken Tid de kalde Qvællsbeel.

1764

Plant aldrig Poteter 2 Aar efter hverandre i samme Støkke!   De vil have gammel Ager, men hvert Aar nyt Sted derudi:   Hvert 5te Aar i det tiligste kan de plantes der, hvor de tilforn har været.

P. H. Hertzberg: POTATOS at plante og bruge. 

1772

Det var dette året hungersnaud i Norig, grunna avlingssvikt.

1785

http://da2.uib.no/pontopkart/Pkart_oversikt.htm
Utsnitt frå Pontoppidans kort yver det sudlege Norig 1785.

1800

På dette bel flytta alle bruki sumarstølen sin frå Fjellstølen til Gamleskardet. Husmennerne flytta stølen sin upp på Nonhaug.

Stabburet i Andersgarden vart bygd.

På dette bel heitte Leirdal Lehrdall, og Lærdal Leirdal.

Iltre, hidsige og lidenskabelige er sogningerne, rapmundede og kjappe er de fremfor nogen, kvast og klingende er deres maal.

Kaptein Jürgensen og Leirdølerne hans. 




Forrige side       Til toppen av sida       Neste side

© www.leirdalsboki.no

  Valid XHTML 1.0 Transitional